Felç neden gelişir?

Felç beyin, omurilik veya periferik sinirlerde gelişen hasar sonucu oluşur. Bu hasar doğuştan olabileceği (serebral palsi, spina bifida, charcot marie tooth vb) gibi sonradan edinilmiş de olabilir. Travma, damarsal sorunlar (inme), enfeksiyonlar (transvers myelit, yüz felci vb), otoimmün hastalıklar (multiple skleroz, Guillian Barre Sendromu vb) tümörler ve dejenerasyon felç nedenleri arasında sayılabilir. Bazı ilaçlar ve toksinlerin de sinirlerin işlevini etkilediği ve nadir durumlarda felce neden olabildiği bilinmektedir.

İnme en sık felç nedenlerinden birisidir. Beyin damarlarında görülen tıkanma veya yırtılmaya bağlı gelişir. Vücudun sağ veya sol tarafında kas gücü kaybı (hemipleji) ile kendini gösterir.

Omurilik hasarına ikincil felç en sık travmaya bağlı gelişir. Ülkemizde trafik kazalarına bağlı omurilik hasarı ve belden aşağı kasların felci (parapleji) ne yazık ki halen en sık hastaneye yatış nedenleri arasında sıralanmaktadır.

Beyin gelişiminin devam ettiği yaşamın ilk yıllarında görülen beyin hasarı serebral palsi olarak isimlendirilen klinik tabloya neden olur.

Felç nasıl tedavi edilir?

Felç tedavisi, multidisipliner bir yaklaşım gerektirir ve hastanın bireysel ihtiyaçlarına göre özel olarak planlanmalıdır. Bu nedenle, felçli bireylerin tedavisinde fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı, fizyoterapist, ergoterapist, dil-konuşma terapisti ve gerektiğinde diğer sağlık uzmanlarının işbirliği yapması önemlidir. Ayrıca, felçli bireylerin bakımını üstlenecek aile üyelerinin ve bakıcıların da eğitilmesi ve desteklenmesi başarıyı arttırır. Amaç, en yüksek yaşam kalitesi ile mümkün olduğunca bağımsız yaşamaktır.

Felç tedavisi, hastanın durumuna ve felcin nedenine bağlı olarak değişebilir. Ancak genel olarak, felç tedavisinde şu yöntemler kullanılabilir:

1. Tedavi edici egzersizler: Felçli bölgedeki kasları güçlendirmek, esnekliği artırmak ve hareket yeteneğini kazandırmak için tedavi edici egzersiz yöntemleri kullanılabilir.
2. Elektroterapi: Sinir iyileşmesi tamamlanana kadar kasta erime atrofi (erime) olmaması için kasa dışarıdan elektrotlar ile elektrik verilerek kasılması sağlanır.
3. Robotik rehabilitasyon: Geleneksel rehabilitasyon yöntemlerine eklenen yüksek teknolojili robotlar, sanal gerçeklik ve yapay zeka ile desteklenen oyunlar yardımıyla felç sonrası tedavi süresi kısalabilir ve başarı şansı artabilir.
4. Ergoterapi (iş meşguliyet terapisi): Felç sonrası duyu girdisinin arttırılması, el ve parmak kavrama gücünün, el becerilerinin geliştirilmesi, yemek yeme, giyinip soyunma gibi günlük yaşam aktivitelerinin çalıştırılması için ergoterapi uygulanır.
5. Dil ve konuşma terapisi: Felç sonucu ortaya çıkan dil ve konuşma bozukluklarında hastanın kendisini doğru ifade edebilmesi için konuşma terapisi; yutma problemi yaşayan hastalarda güvenli yutma tekniklerini öğretmek için yutma rehabilitasyonu uygulanır.
6. Kognitif (bilişsel) fonksiyonları geliştirici egzersizler: Felç sonucu ortaya çıkan bellek, dikkat, problem çözme gibi bilişsel fonksiyonları geliştirmek için düşünme, karar verme becerilerini geliştiren tedaviler uygulanabilir.
7. Beyin ve omurilik hasarı sonrasında yeniden yapılanmayı hızlandıran nöromodulasyon tekniklerinden (TMS, tDCS, omurilik pili vb) faydalanılabilir.
8. Hidroterapi: Felç tedavisinde en etkili yöntemlerden biri de su içi egzersizlerdir. Su kaldırma kuvveti ile vücudun ağırlığını azaltarak tedaviye yardımcı olur. Hidroterapist eşliğinde suyun direncine karşı etkin ve güvenli egzersizler yapılabilir.
9. Ortez ve yürümeye yardımcı cihazlar: Yemek yeme, yürüme gibi fonksiyonları mevcut kas gücü ile tamamlayamayan kişilerde kol ve bacaklara kişiye özel ölçü alarak yaptırılan ortezler kullanılabilir. Yürümeye yardımcı olmak için baston, yürüteç veya tekerlekli iskemleden yararlanılabilir.
10. Toplum tabanlı terapiler: Felçli bireyin günlük yaşam aktivitelerini daha bağımsız bir şekilde gerçekleştirmesine yardımcı olmak için çeşitli terapiler sağlanabilir.
11. İlaçlar: Felçli bireylerde spastisiteyi azaltmak, ağrıyı kontrol etmek veya depresyon gibi ruhsal durumları yönetmek için çeşitli ilaçlar reçete edilebilir.
12. Cerrahi müdahale: Felç nedenine bağlı olarak erken veya geç dönemde iyileşmeyi destekleyen veya komplikasyonları önleyici veya tedavi edici cerrahi girişimler gerekebilir.

Felç sonrası tedavi süresi hastanın yaşı, sağlık durumu, felç türüne ve şiddeti göre değişir. Tedaviye erken başlanması ve komplikasyonların önlenmesi tedavi şansını arttırır. Fizik tedavi ve rehabilitasyon 2-6 hafta sürebilir. Felcin şiddetine ve etkilediği bölgeye göre günde 1-4 saat tedavi gerekebilir.  Felç sonrası rehabilitasyon programı fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı liderliğinde multidisipliner bir ekip tarafından planlanır ve uygulanır. Tedavi öncesi kişinin fiziksel ve bilişsel fonksiyonları uzmanlarınca değerlendirilir, hedefler ve tedavi planı belirlenir. Periodik olarak değerlendirmeler tekrarlanır ve program güncellenir. Hedefler ve tedavi seyri düzenli olarak hasta ve ailesi ile paylaşılır.

Felç Rehabilitasyonu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Felç hastalarında hangi fizik tedavi ve rehabilitasyon yöntemleri uygulanır?

Felç sonrası fizik tedavi ve rehabilitasyon programı fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı liderliğinde multidisipliner bir ekip tarafından kişiye özel olarak planlanır ve uygulanır. Felç sonrası tedavi içeriği ve süresi hastanın yaşı, sağlık durumu, felç türüne ve şiddeti göre değişir.

• İnmeye bağlı felç geçiren bir kişi gördüğümüzde ne yapalım?

İnmeye bağlı gelişen felç acil müdahale gerektiren ciddi bir durumdur. Felç geçiren kişinin hayatta kalma şansını artırmak için hızlı ve doğru müdahale etmek gerekmektedir. Bunun için de en kısa zamanda 112 sağlık ekipleri aranmalı ve yardım istenmelidir.

• Felç geçiren hastanın kolu nasıl güçlendirilir?

Hastaların kol güçlendirmesi için özel olarak tasarlanmış egzersiz programları uygulanmaktadır. Bu egzersizler genellikle kas gücünü artırmak, hareket kabiliyetini geri kazandırmak amacıyla yapılmaktadır ve kişiye özeldir. Geleneksel yöntemlere robotik tedavilerin eklenmesi başarı şansını arttırmaktadır.

• Felçli hasta yürüyebilir mi?

Felç, beyin ya da omurilik hasarına bağlı gelişmişse, rehabilitasyonun katkısı ile, sinirdeki iyileşmeye paralel olarak hasta eskisi gibi yürür hale gelebilir. Sinirde iyileşme tam olmazsa kişiye özel yardımcı cihazlar ve yeni düzenlemeler ile desteksiz yürüyebilir.

• Felç geçiren biri düzelir mi?

Felç hastanın sağlık durumuna ve felcin türüne ve şiddetine bağlı olmakla birlikte doğru tedavi ile tümüyle düzelebilir.

• Felçli kol ne zaman iyileşir?

Hastaların iyileşme süreci, semptomların şiddetine bağlı olarak değişmektedir. Elbette uygulanan tedavi yöntemleri de süreci belirlemektedir.

• Felçli olan kol neden ağrır?

Felç sonrası hasarlı sinirde elektrik sinyalleri normal şekilde iletilemez ve kişi ağrı hissedebilir.